Ο Leonardo da Vinci και ο πιο διάσημος πίνακας του κόσμου

"Ε, καλά, τον Λεονάρντο ντα Βίντσι τον ξέρουν και οι πέτρες." 

Συνήθως ακούγονται κάτι τέτοια μέσα στην τάξη. Όταν ρωτήσω όμως "ποιο έργο του Λεονάρντο γνωρίζετε;", εκεί σιωπή... Ίσως κάποιος να μου απαντήσει "τη Μόνα Λίζα". Αν όμως ρωτήσω "Ποιος ζωγράφισε τη Μόνα Λίζα;", η πιο συνηθισμένη απάντηση που παίρνω είναι "ο Πικάσο".

Πάμε λοιπόν να ξεμπλέξουμε τη σαλάτα που έχουμε στο μυαλό μας και να μάθουμε γιατί ο Leonardo da Vinci ήταν ένας από τους πιο ταλαντούχους ανθρώπους που έζησαν ποτέ (για τον Πικάσο μιλήσαμε εδώ).

Άνδρας με γενειάδα (πιθανή αυτοπροσωπογραφία), 1510, κιμωλία σε χαρτί,
Βασιλική Βιβλιοθήκη του Τορίνο, πηγή εικόνας: wikiart

Αυτός λοιπόν ο άνθρωπος ζωγράφισε ένα από τα πιο διάσημα έργα τέχνης στον κόσμο:

Η θεωρία των χρωμάτων

Τα χρώματα γύρω μας υπάρχουν παντού. Είτε στη φύση, είτε στα ανθρώπινα δημιουργήματα. Θα μπορούσαμε άραγε να φανταστούμε τον κόσμο χωρίς χρώματα; 

via GIPHY, Pamela Chougne

Τα χρώματα στη ζωγραφική, όπως ξέρουμε, χωρίζονται σε κατηγορίες. Ας ξεκινήσουμε με τα βασικά ή κύρια χρώματα:

Μονοχρωματικοί πίνακες του Yves Klein (Monochrome bleu sans titre, Monochrome rose sans titre, Monochrome jaune sans titre) 1955-1957, πηγή εικόνων: wikiart

Δύο είναι οι λόγοι που το κόκκινο, το κίτρινο και το μπλε ονομάζονται βασικά χρώματα:

Σχήματα και χρώματα: Wassily Kandinsky

Κοζάκοι (μέρος της Σύνθεσης IV), 1910, Λονδίνο, Tate,
πηγή εικόνας: wassilykandinsky

 Θυμάστε που μιλήσαμε για την αφηρημένη τέχνη; Θα γνωρίσουμε έναν καλλιτέχνη ο οποίος έφερε κάτι εντελώς νέο στην τέχνη της εποχής του. Το όνομά του ήταν Wassily Kandinsky (Βασίλι Καντίνσκι) και θεωρείται ένας από τους πρωτοπόρους της αφηρημένης τέχνης. 

Γεννήθηκε στη Μόσχα της Ρωσίας το 1866. Στην ηλικία των 30 ετών, και μετά από μια επιτυχημένη καριέρα ως καθηγητής σε σχολή νομικής, εγκατέλειψε το επάγγελμα και αποφάσισε να σπουδάσει ζωγραφική. Εστίασε ιδιαίτερα στη θεωρία του χρώματος, αναπτύσσοντας όμως και νέες ιδέες για το τι σημαίνουν τα χρώματα και πώς κάνουν τους ανθρώπους να αισθάνονται. Ο Καντίνσκι πίστευε ότι τα χρώματα έχουν ψυχή. 

Doodles ή τσίκι τσίκι;

Ήταν κάποτε κάπου στην Αγγλία ένα εννιάχρονο αγόρι που ζωγράφιζε ασταμάτητα. Ακόμη και μέσα στο μάθημα. Ακόμη και αφού οι δάσκαλοί του του έκαναν παρατηρήσεις που δεν πρόσεχε. Τα τετράδιά του ήταν γεμάτα με περίεργα σκιτσάκια και φιγούρες σαν αυτά:

πηγή εικόνας: Joe Whale

Τελικά οι γονείς του αποφάσισαν να τον γράψουν σε καλλιτεχνικά μαθήματα, όπου σύντομα όλοι κατάλαβαν τις ικανότητές του. Και μετά από λίγο καιρό ήρθε το κερασάκι στην τούρτα: Ο ιδιοκτήτης ενός εστιατορίου του ζήτησε να διακοσμήσει όπως θέλει έναν τοίχο στην επιχείρησή του. Πήρε λοιπόν το μαρκαδόρο του and the rest is history, που λένε και οι Άγγλοι (αλλά αν εσείς θέλετε να μάθετε κι άλλα μπορείτε να διαβάσετε αυτό το άρθρο).

(Αν οι εικόνες έχουν φτωχή ανάλυση, κάντε κλικ πάνω τους για να φαίνονται καλύτερα)

Ας ζωγραφίσουμε σαν...

...τον Johannes Vermeer

J. Vermeer, Το κορίτσι με το μαργαριταρένιο σκουλαρίκι, 1665, 
ελαιογραφία σε μουσαμά, Mauritshuis, Χάγη, Ολλανδία, πηγή εικόνας: wikiart

Γραμμική προοπτική - μαγεία ή τέχνασμα;

Δουλεύοντας το πώς να αποδώσουμε την αίσθηση του βάθους στα σχέδιά μας στο σχολείο, είδα ότι για αρκετούς μαθητές είναι λίγο δύσκολο στο να το κατανοήσουν ή και να αποδεχτούν για ποιο λόγο θεωρείται σημαντικό. Αυτό το μάθημα λοιπόν έρχεται να συμπληρώσει ό,τι έχουμε πει μέχρι τώρα, ελπίζοντας να γίνει ευκολότερο και πιο ενδιαφέρον, ρίχνοντας μια ματιά σε διάσημα έργα τέχνης.

Πολλές φορές κοιτάζουμε έναν πίνακα και έχουμε την εντύπωση ότι μπορούμε να βρεθούμε κι εμείς μέσα, να περπατήσουμε και να αγγίξουμε αυτό που βλέπουμε. Αυτό συμβαίνει γιατί οι ζωγράφοι εδώ και πολλά χρόνια επινόησαν μία μέθοδο που μας δίνει την ψευδαίσθηση του βάθους - την προοπτική. 

Δείτε την Σχολή των Αθηνών του Ραφαήλ. Ο θεατής έχει την εντύπωση ότι αν κάνει λίγα βήματα, θα βρεθεί κι αυτός ανάμεσα σε όλο αυτό το πολύχρωμο πλήθος των φιλοσόφων.

Raphaello, Η Σχολή των Αθηνών, 1509-1511, νωπογραφία, Βατικανό
πηγή εικόνας: wikipedia

Jean-Michel Basquiat - Από καλλιτέχνης του δρόμου στις μεγάλες γκαλερί

πηγή εικόνας: artofit.org

Πάμε να γνωρίσουμε έναν καλλιτέχνη που με το μοναδικό του στυλ άλλαξε την τέχνη της εποχής του και επηρέασε τη σύγχρονη τέχνη παγκοσμίως. Ο Jean-Michel Basquiat γεννήθηκε στις 22 Δεκεμβρίου το 1960 και μεγάλωσε στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης. Ο πατέρας του, Gerard, ήταν από την Αϊτή και η μητέρα του, Matilde, από το Πουέρτο Ρίκο. Στο σπίτι τους μιλούσαν τρεις γλώσσες, γαλλικά, αγγλικά και ισπανικά. Από τον πατέρα του έμαθε να αγαπά την jazz μουσική, η αγαπημένη του ασχολία όμως ήταν να ζωγραφίζει μαζί με την μητέρα του και να επισκέπτονται μαζί γκαλερί και μουσεία. Για εκείνον όλα ήταν έμπνευση, η ποίηση, τα παιχνίδια, τα μουσεία, οι λέξεις, η ενέργεια της μεγαλούπολης.

Η σύνθεση στην αφηρημένη τέχνη

 Όλοι έχουν ακούσει για την αφηρημένη τέχνη, αλλά λίγοι ξέρουν πώς προέκυψε και γιατί λέγεται έτσι. Πολλές φορές τα παιδιά στο σχολείο βλέπουν ένα έργο τέχνης σαν το παρακάτω και μου λένε "ε, αυτό είναι πανεύκολο κυρία, αυτό το κάνω κι εγώ", "σιγά τον καλλιτέχνη", "έργο τέχνης είναι αυτό τώρα;" κλπ. 

Paul Klee, Μικρός πίνακας με έλατα, 1922, πηγή εικόνας: themarginalian 

Εξ αποστάσεως εκπαίδευση: Το Πάσχα στην Τέχνη

Το Πάσχα είναι ένα πολύ συνηθισμένο θέμα στην τέχνη.  Πάμε να γνωρίσουμε μερικά έργα τέχνης μέσα από διαδραστικές εικόνες, να παίξουμε παιχνίδια και να ζωγραφίσουμε.

Το έργο που βλέπετε ζωγράφισε ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, σε ένα μοναστήρι στην Ιταλία. Απεικονίζει το Χριστό με τους πιο στενούς του φίλους, τους Δώδεκα Αποστόλους, στο Μυστικό Δείπνο. Ο τρόπος με τον οποίο ο Λεονάρντο τους τοποθέτησε γύρω από το τραπέζι, έδινε μια αίσθηση κίνησης που κανείς δεν είχε ξαναδεί. Μέχρι τότε, όσοι καλλιτέχνες είχαν ασχοληθεί με αυτό το θέμα ζωγράφιζαν τους Αποστόλους να κάθονται με σειρά στο τραπέζι, εκτός απ' τον Ιούδα, που συνήθως καθόταν απομονωμένος.  Για δείτε όμως την παρακάτω παράσταση. Τι νομίζετε ότι συζητάνε; Κάντε κλικ στους φακούς, για να δείτε κάποιες από τις λεπτομέρειες του έργου σε μεγέθυνση.

Leonardo da  Vinci, Ο Μυστικός Δείπνος, Santa Maria delle Grazie, 1495-1498, Μιλάνο, Ιταλία, εικόνες: Wikimediacommons  

Εξ' αποστάσεως εκπαίδευση: Τι είναι τοπιογραφία;

Πολλές φορές στο μάθημά μας ασχολούμαστε με το τοπίο. Τι είναι το τοπίο, θυμάστε; Είναι μια εικόνα της φύσης. Η ζωγραφική του τοπίου ονομάζεται τοπιογραφία.

Το βουνό Σαιντ-Βικτουάρ και η οδογέφυρα της κοιλάδας του ποταμού Αρκ, Paul Cézanne, 1882-1885, Metropolitan Museum of Art, Νέα Υόρκη, ΗΠΑ, πηγή: wikimedia

Κοιτάξτε έξω από το παράθυρό σας ή το μπαλκόνι σας. Τι βλέπετε; Όσοι-ες μένετε κοντά στην ύπαιθρο πιθανόν να βλέπετε δέντρα, λιβάδια, χωράφια... 

Εξ' αποστάσεως εκπαίδευση: Κομποστοποίηση τώρα!

Ξέρετε τι είναι η κομποστοποίηση; 

Ζωγραφιά: Νίκος Μπαράκος

Είναι μία φυσική διαδικασία, κατά την οποία τα οργανικά υλικά που παράγονται σε ένα νοικοκυριό, όπως φλούδες φρούτων και λαχανικών, τσόφλια αυγών, γκαζόν κλπ, αποδομούνται και μετατρέπονται σε λίπασμα, πολύ ωφέλιμο για κάθε φυτό, λαχανόκηπους και λουλούδια.

εικόνα: cleanpng

Για να σας βοηθήσω να το καταλάβετε καλύτερα, έφτιαξα αυτό το βίντεο:

Μια τόσο όμορφη, "μαγική" θα' λεγε κανείς διαδικασία δε θα ήταν δυνατόν να αφήσει ασυγκίνητους και κάποιους καλλιτέχνες. Έψαξα και βρήκα κάποια έργα τέχνης για το κομπόστ, ή ακόμη και φτιαγμένα από υλικά του κομπόστ! Ο βασικός στόχος των καλλιτεχνών αυτών είναι η ευαισθητοποίηση και η ενημέρωση του κοινού για τη διαχείριση των οργανικών απορριμμάτων.

Εξ' αποστάσεως εκπαίδευση: Η γιορτή της άνοιξης!

Μπορεί να άργησε λίγο φέτος... αλλά επιτέλους ήρθε. Ποιος; Μα, η άνοιξη φυσικά! Και καθώς πλησιάζει και η Πρωτομαγιά, η γιορτή της άνοιξης, δεν μπορούσα να μην κάνω και μια δημοσίευση γι' αυτό το τόσο όμορφο θέμα. Βέβαια, η φετινή Πρωτομαγιά θα είναι πολύ διαφορετική από τις προηγούμενες, καθώς οι περισσότεροι από εμάς θα την περάσουμε στο σπίτι, αλλά δεν πειράζει. Ευτυχώς που υπάρχει και η τέχνη, για να αναπληρώσει το κενό της επαφής μας με τη φύση... Μην ανησυχείτε όμως, αυτό το τελευταίο δε θα κρατήσει πολύ.

Η φύση λοιπόν, και ειδικά η άνοιξη, ήταν και είναι ένα από τα αγαπημένα θέματα των ζωγράφων. Κάποιες φορές, της έδιναν ανθρώπινη μορφή, βασισμένοι στην αρχαία μυθολογία και την ποίηση. Ο Μποττιτσέλλι, ένας ζωγράφος της Αναγέννησης στην Ιταλία, ζωγράφισε την Άνοιξη (η γυναικεία μορφή με το λουλουδένιο φόρεμα) στον κήπο των Εσπερίδων, ανάμεσα στην Αφροδίτη, τον Ερμή και άλλες μυθικές μορφές. Πάνω από 90 είδη λουλουδιών έχουν αναγνωριστεί σ' αυτόν τον πίνακα.

Η Άνοιξη, Sandro Botticelli, 1478-1482, Gallery Uffizi, Φλωρεντία, Ιταλία, πηγή: wikiart

Εξ' αποστάσεως εκπαίδευση: Τελείες, κουκκίδες, κηλίδες, σημεία...

Θυμάστε τι είναι το σημείο; Και γιατί το θεωρούμε σημαντικό; Για να θυμηθούμε μαζί... 

Τα σημεία μπορεί να έχουν πολλές μορφές
(από το βιβλίο του Βασίλι Καντίνσκι Σημείο - Γραμμή - Επίπεδο)

Το μικρότερο στοιχείο μιας εικόνας είναι το σημείο. Είναι η κουκκίδα, η τελεία, το ίχνος που θα αφήσει το μολύβι, ο μαρκαδόρος ή το πινέλο μας αν το ακουμπήσουμε πολύ απαλά στο χαρτί. Το σημείο είναι ιδιαίτερα σημαντικό στη ζωγραφική, γιατί μαζί με τη γραμμή, το σχήμα και το χρώμα αποτελούν τα μορφικά στοιχεία, τα μέσα δηλαδή που χρησιμοποιεί ένας ζωγράφος για να δημιουργήσει μια εικόνα, όπως ένας συγγραφέας χρησιμοποιεί τις λέξεις για να γράψει π.χ. ένα βιβλίο.

(Όσες από τις παραπάνω λέξεις είναι ενεργοί σύνδεσμοι σε εφαρμογές και παρουσιάσεις του Φωτόδεντρου, δεν μπορείτε να τις δείτε με το Google Chrome, αν περιηγείστε με αυτό στο διαδίκτυο. Όταν τις ανοίξετε, κάντε αντιγραφή της διεύθυνσης και επικόλληση σε άλλο φυλλομετρητή, όπως για παράδειγμα Internet Explorer ή Mozilla Firefox, για να μπορέσετε να δείτε τις εφαρμογές. Αφού το κάνετε αυτό, πατήστε πάνω στο εικονίδιο της κάθε εφαρμογής.)

Για να δούμε το σημείο στη ζωγραφική... Ας πάμε λίγο πίσω, περισσότερα από εκατό χρόνια πριν. Το 19ο αιώνα, στη Γαλλία, πολλοί ζωγράφοι άρχισαν να χρησιμοποιούν μία νέα (για εκείνη την εποχή) τεχνική στους πίνακές τους, με την οποία δεν γέμιζαν με μεγάλες πινελιές χρώματος τον πίνακα, αλλά πρόσθεταν τα χρώματα κουκκίδα κουκκίδα, χωρίς μάλιστα να τα ανακατέψουν στην παλέτα. Η τεχνική αυτή ονομάζεται...

Εξ' αποστάσεως εκπαίδευση: Ώρα για κουίζ!

Μετά τις Αυτοπροσωπογραφίες,
σας είχα υποσχεθεί μερικά ακόμη παιχνίδια με τους καλλιτέχνες.
Ορίστε λοιπόν!
Παιχνίδια δημιουργημένα στο
e-me content,
το eclipse crossword
και το jigsaw planet.
Επειδή πολλές φορές τα παιχνίδια του e-me content αργούν, αν δεν "φορτώσουν" κάντε μια "ανανέωση σελίδας".

Θα βρείτε πιο εύκολα τις απαντήσεις στα παιχνίδια γνώσεων αν διαβάσετε προσεκτικά τη δημοσίευση για τις Αυτοπροσωπογραφίες.

Ποιος είναι ποιος; Για να δούμε αν τους θυμάστε...

πηγή εικόνων: wikiart.org

Βάλτε τα πορτραίτα στη σωστή σειρά: Ποιο ζωγράφισε πρώτο ο Ρέμπραντ και ποιο τελευταίο;

Εξ' αποστάσεως εκπαίδευση: Αυτοπροσωπογραφίες

Αυτοπροσωπογραφία είναι το έργο στο οποίο ο καλλιτέχνης απεικονίζει τον εαυτό του. Οι καλλιτέχνες σχεδόν από πάντα ζωγράφιζαν τον εαυτό τους, είτε σε μια στιγμή της ζωής τους, είτε σε πολλές διαφορετικές στιγμές, δίνοντάς μας έτσι πληροφορίες για τη δική τους προσωπική ιστορία. Μη σας φαίνεται παράξενο, το κάνουμε κι εμείς σήμερα με τις σέλφι (θα σας εξομολογηθώ ότι ποτέ δεν μου άρεσε ούτε η λέξη ούτε η συνήθεια!), για τελείως διαφορετικούς λόγους βέβαια.

Αυτοπροσωπογραφία, Armand Henrion, πηγή: wikiart

Το κείμενο που θα διαβάσετε είναι κι ένα μικρό μάθημα Ιστορίας της Τέχνης, χωρίς όμως να είναι ο σκοπός αυτός. Ο βασικός μου στόχος είναι να δείξω το πώς οι καλλιτέχνες αλλάζουν τον τρόπο που απεικονίζουν τον εαυτό τους, καθώς η τέχνη μεταβάλλεται με το πέρασμα του χρόνου. Η αναζήτηση του υλικού με οδήγησε στο να θυμηθώ πολλά που είχα ξεχάσει και να μάθω άλλα που δεν ήξερα. Αναζητώντας στο διαδίκτυο, και πιο συγκεκριμένα στο wikiart, αυτοπροσωπογραφίες καλλιτεχνών, είδα ολόκληρη σχεδόν την Ιστορία της Τέχνης να περνάει μπροστά μου και να με κοιτάει κατάματα. Άνθρωποι που δεν ζουν πια, όμως έχουν αφήσει πίσω τους τη μορφή τους, την ιστορία τους, τα συναισθήματα που βίωσαν. Για πάμε λοιπόν να δούμε κάποια έργα που ξεχώρισα. Οι φωτογραφίες δεν παρατίθενται πάντα με χρονολογική σειρά, θα δείτε γιατί. Επίσης, σε κάποιες εικόνες κρύβονται διάφορες εκπλήξεις... 

Γυναίκα με καπέλο, του Ανρί Ματίς, έτσι όπως τη φτιάξαμε εμείς!

Με έμπνευση από τον Matisse και την Jane Perkins!

                                                                                   

via GIPHY

...και εδώ δίπλα στο πρωτότυπο! 10ο Δημοτικό Σχολείο Βέροιας, 2017-2018

Κι επειδή δεν είμαστε οι μόνοι που δημιουργήσαμε με αυτόν τον τρόπο, δείτε εδώ τι έχουν φτιάξει άλλα παιδιά σε σχολεία απ' όλο τον κόσμο, χρησιμοποιώντας πλαστικά παιχνίδια που δεν ήθελαν πια.

Τέχνη και περιβαλλοντική εκπαίδευση

Αυτό είναι ένα padlet με μια συλλογή έργων και καλλιτεχνών σχετικά με την τέχνη και τα σκουπίδια, αλλά και δικές μας δημιουργίες... οπότε θα ανανεώνεται κάθε φορά που θα βρίσκω κάτι ενδιαφέρον για το θέμα. Αν βρείτε κι εσείς κάτι αξιόλογο, παρακαλώ ενημερώστε με για να το προσθέσω.

(Η φάλαινα της Μπρυζ, φωτογραφία Matthias Desmet)